Een seksuele deepfake kan in België strafbaar zijn, ook wanneer het beeld met artificiële intelligentie werd gemaakt en de afgebeelde seksuele situatie nooit echt heeft plaatsgevonden. Zodra een herkenbare persoon zonder toestemming naakt of seksueel expliciet wordt afgebeeld en het beeld vervolgens wordt getoond, toegankelijk gemaakt of verspreid, kunnen onder meer het strafrecht, de AVG en de Europese regelgeving over artificiële intelligentie een rol spelen.

Welke stappen mogelijk zijn, hangt af van de concrete omstandigheden. Onder meer de leeftijd en herkenbaarheid van de afgebeelde persoon, de aanwezigheid van toestemming, de manier waarop het beeld tot stand kwam en de vraag of het beeld werd verspreid, zijn daarbij van belang.

Wat is een deepfake precies?

Een deepfake is beeld-, audio- of videomateriaal dat met artificiële intelligentie wordt gegenereerd of gemanipuleerd en daardoor overtuigend echt lijkt. Bij een deepnude wordt die technologie gebruikt om iemand naakt of seksueel expliciet af te beelden. Dat kan door een bestaande foto te bewerken, bijvoorbeeld door kleding digitaal te verwijderen, maar ook door een volledig synthetisch beeld te creëren dat naar een herkenbare persoon verwijst.

Dat een beeld kunstmatig is, maakt de gevolgen daarom niet minder reëel. Seksuele deepfakes kunnen zich bijzonder snel verspreiden via sociale media en andere digitale kanalen. Eenmaal online verliest het slachtoffer vaak het zicht op waar het beeld terechtkomt en wie het heeft bekeken. De verspreiding kan dan ook diep ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer, seksuele integriteit en reputatie van het slachtoffer.

Is het maken of verspreiden van zo’n beeld strafbaar?

De niet-consensuele verspreiding van seksueel getinte inhoud is in België strafbaar. Het gaat onder meer om het zonder toestemming tonen, toegankelijk maken of verspreiden van beelden of geluidsopnames waarop een ontblote persoon of iemand die een expliciete seksuele daad stelt, wordt afgebeeld. In het nieuwe Strafwetboek is dit geregeld in artikel 136 Strafwetboek. Wanneer de verspreiding gebeurt met kwaadwillig opzet of uit winstbejag, speelt artikel 137 Strafwetboek.¹

Hoewel het nieuwe Strafwetboek de termen “deepfake” en “deepnude” niet letterlijk als afzonderlijke misdrijven benoemt, betekent dit niet dat dergelijke beelden buiten het strafrecht vallen. Welke strafbepaling van toepassing is, hangt af van de inhoud van het beeld en van de concrete handeling die ermee werd gesteld, zoals het vervaardigen, tonen, toegankelijk maken, verspreiden, bezitten of verwerven ervan.

Afhankelijk van de concrete omstandigheden kan een deepfake bovendien aanleiding geven tot andere strafrechtelijke kwalificaties, bijvoorbeeld wanneer het beeld wordt gebruikt voor belaging, bedreiging, afpersing, intimidatie of vernedering. Ook voyeurisme of een informaticamisdrijf kan in bepaalde gevallen aan de orde zijn, maar dat kan alleen worden beoordeeld aan de hand van de specifieke feiten.

Daarbij is niet alleen de inhoud van het beeld van belang. Ook de manier waarop het tot stand kwam en werd gebruikt, speelt een rol. Werd het beeld enkel gemaakt of ook verspreid? Aan wie werd het bezorgd? Was er sprake van chantage of bedreiging? En in welke mate is het slachtoffer herkenbaar? Het antwoord op die vragen bepaalt mee welke juridische kwalificatie en welke verdere stappen mogelijk zijn.

Wat als een minderjarige wordt afgebeeld?

Wordt een minderjarige in een seksuele deepfake afgebeeld, dan kan dat ernstige strafrechtelijke gevolgen hebben. Het Belgische Strafwetboek bestraft namelijk ook beelden van een minderjarige die deelneemt aan echte of gesimuleerde expliciete seksuele gedragingen, beelden van een persoon die eruitziet als een minderjarige en realistische afbeeldingen van een niet-bestaande minderjarige die seksueel expliciet wordt afgebeeld. Ook de afbeelding van de geslachtsorganen van een minderjarige of van een persoon die eruitziet als een minderjarige, kan hieronder vallen wanneer dat voor primair seksuele doeleinden gebeurt.²

Een volledig kunstmatig gegenereerd beeld valt dus niet noodzakelijk buiten het strafrecht. Doorslaggevend zijn onder meer wat het beeld precies toont, of de afgebeelde persoon werkelijk minderjarig is of eruitziet als een minderjarige, of het om een realistische afbeelding van een niet-bestaande minderjarige gaat en met welk doel de seksuele kenmerken worden weergegeven.

Niet alleen het vervaardigen of verspreiden van dergelijke beelden kan strafbaar zijn. Ook het opzettelijk bezitten of verwerven ervan en het zich opzettelijk toegang verschaffen tot zulke beelden via informatie- en communicatietechnologie zijn afzonderlijk strafbaar gesteld.³

Valt een deepfake ook onder de AVG?

Dat kan, zodra de afgebeelde persoon rechtstreeks of onrechtstreeks identificeerbaar is. Een gezicht, lichaam, stem of ander herkenbaar kenmerk kan dan als persoonsgegeven worden beschouwd. Dat het beeld met artificiële intelligentie werd gegenereerd of gemanipuleerd, verhindert op zichzelf niet dat er sprake is van een verwerking van persoonsgegevens.⁴

Daaruit volgen verschillende juridische vragen. Op welke rechtsgrond werd het beeld gemaakt? Was er toestemming? Waar kwam het bronmateriaal vandaan? Wie heeft het beeld gecreëerd, verwerkt of verspreid? En kan de betrokkene verwijdering, bezwaar of een andere maatregel vragen?

Ook het feit dat een foto of video online beschikbaar is, betekent niet dat die inhoud vrij mag worden gekopieerd, bewerkt of voor een ander doel gebruikt. Online beschikbaarheid vormt op zichzelf geen toestemming om er een seksuele deepfake van te maken.

Wanneer de deepfake informatie lijkt te onthullen over iemands seksleven of seksuele gerichtheid, kunnen bovendien de strengere regels voor bijzondere categorieën van persoonsgegevens van toepassing zijn.⁵

Welke rol spelen de Europese AI-regels?

Ook de Europese regelgeving is relevant, maar zij biedt niet voor elke seksuele deepfake meteen een afzonderlijke strafrechtelijke oplossing.

Richtlijn (EU) 2024/1385 heeft onder meer betrekking op het zonder toestemming openbaar maken van intiem of gemanipuleerd materiaal. De richtlijn verwijst uitdrukkelijk naar beelden die door artificiële intelligentie worden geproduceerd, gemanipuleerd of aangepast en daardoor de indruk wekken dat iemand seksuele handelingen stelt. De lidstaten moeten de richtlijn uiterlijk tegen 14 juni 2027 in hun nationale recht omzetten.⁶

Daarnaast legt de AI-verordening transparantieverplichtingen op voor bepaalde AI-systemen. Wie een AI-systeem inzet om beeld-, audio- of videomateriaal te genereren of te manipuleren dat als deepfake kan worden beschouwd, moet in beginsel bekendmaken dat de inhoud artificieel werd gegenereerd of gemanipuleerd.⁷

Die transparantieverplichting maakt een seksuele deepfake echter niet onschadelijk. Ook wanneer duidelijk wordt vermeld dat een beeld kunstmatig is, kan het nog altijd de persoonlijke levenssfeer, seksuele integriteit of reputatie van een slachtoffer aantasten. Het label “AI-gegenereerd” vervangt dan ook niet de beoordeling op grond van het Belgische strafrecht, de AVG en andere toepasselijke regels.

Wat als u hiermee wordt geconfronteerd?

Wordt u zelf, uw kind of iemand uit uw omgeving met een seksuele deepfake geconfronteerd? Verspreid het beeld dan in geen geval verder en reageer niet impulsief. Probeer eerst verdere verspreiding zoveel mogelijk te beperken en de relevante informatie op een zorgvuldige manier vast te leggen.

Noteer bijvoorbeeld waar en wanneer u het beeld aantrof, via welk kanaal het werd verspreid en welke accounts of personen erbij betrokken lijken te zijn. Deel het beeld zelf niet verder dan strikt noodzakelijk om professionele hulp of een aangifte mogelijk te maken.

Welke aanpak aangewezen is, hangt af van verschillende factoren: de leeftijd en herkenbaarheid van de afgebeelde persoon, de aanwezigheid van toestemming, de omvang van de verspreiding en de vraag of het beeld wordt gebruikt voor chantage, bedreiging of belaging. Wanneer een minderjarige betrokken is, geldt bovendien een bijzonder streng strafrechtelijk kader.

Welke juridische stappen zijn mogelijk?

Welke stap het best past, hangt af van wat er precies is gebeurd, hoe ver het beeld al is verspreid en hoe dringend de situatie is. U kunt bijvoorbeeld klacht indienen bij de politie of, wanneer een gerechtelijk onderzoek en bijkomende onderzoeksmaatregelen nodig zijn, een klacht met burgerlijke partijstelling neerleggen bij de onderzoeksrechter. Staat het beeld online of dreigt het verder te worden verspreid, dan kan ook een verzoek tot verwijdering of een procedure in kort geding worden overwogen om snel een einde te maken aan de verspreiding. Aan een rechterlijk bevel kan eventueel een dwangsom worden gekoppeld. Daarnaast kan worden nagegaan of u een schadevergoeding kunt vorderen voor de schade die u heeft geleden.

STUDIO | LEGALE kan u bij deze stappen begeleiden. We luisteren eerst naar uw verhaal, brengen de mogelijke juridische acties in kaart en helpen u bepalen wat in uw situatie het meest aangewezen is. We kunnen u onder meer bijstaan bij het zorgvuldig verzamelen van relevante informatie en digitaal bewijsmateriaal, het voorbereiden van een klacht of klacht met burgerlijke partijstelling, het opstarten van een dringende verwijderings- of kortgedingprocedure en het onderbouwen van een eventuele schadevordering.

Wordt u geconfronteerd met een seksuele deepfake of deepnude en weet u niet welke stappen u kunt zetten? Neem contact op via [email protected] of 03 216 70 70.

Auteurs

Mr. Joost PEETERS

Mr. Yannick LAUWERS

—

¹ Artikel 136 van het nieuwe Strafwetboek stemt overeen met het vroegere artikel 417/9 Strafwetboek. Artikel 137 stemt overeen met het vroegere artikel 417/10. Artikel 136 stelt het opzettelijk tonen, toegankelijk maken of verspreiden van visuele of geluidsinhoud van een ontblote persoon of van een persoon die een expliciete seksuele daad stelt zonder diens toestemming of buiten diens medeweten strafbaar.

² Art. 170 Strafwetboek omvat onder meer echte of gesimuleerde expliciete seksuele gedragingen, personen die eruitzien als minderjarigen en realistische afbeeldingen van niet-bestaande minderjarigen.

³ Art. 171 Strafwetboek betreft het vervaardigen of verspreiden van beelden van seksueel misbruik van minderjarigen. De artikelen 173 en 174 betreffen respectievelijk het bezitten of verwerven en het zich toegang verschaffen tot dergelijke beelden.

⁴ De AVG beschermt persoonsgegevens die betrekking hebben op een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon.

⁵ Art. 9 AVG vermeldt onder meer gegevens over iemands seksleven of seksuele gerichtheid als bijzondere categorieën van persoonsgegevens.

⁶ Zie art. 5 en art. 49 van Richtlijn (EU) 2024/1385.

⁷ Zie art. 50, lid 4, Verordening (EU) 2024/1689.